almapost.nl

Schrijfdagboek

Hoe erger hoe beter

19-10-2019

Graag zou ik als vanzelf grappig zijn als ik schrijf. Hoe breng ik humor in mijn boek? is de moeilijkste van de schrijversvragen die ik in de loop der jaren bij cursisten en cliënten ben tegengekomen. Ik kijk jaloers naar die zeldzame schrijver wie de humor als vanzelf aankleeft. Meestal mensen die elders, bijvoorbeeld in een les, ook verrassend uit de hoek kunnen komen. Is het een kwestie van snelheid, van afstand? Bestaat er een recept voor? Ooit ontstak een cursist in grote woede omdat ik op zijn vraag hoe je grappig bent geen pasklaar antwoord had. Ik zou bijna als stelling willen poneren: mensen die in woede ontsteken hebben in ieder geval geen natuurlijk talent voor humor.

Er is geen recept voor humor, evenmin als voor gelukkig zijn of lang leven. Het is allemaal een kwestie van combineren, timing en toeval. Herhaling kan soms op de lachspieren werken, overdrijving, understatement, ironie, of een bijna absurd onverwachte gebeurtenis – maar met dezelfde goede bedoelingen kunnen die zaken saai zijn, vervelend, aanstellerig. Wat op het ene punt in een verhaal grappig is, is dat elders niet, of niet meer. Ik heb het hier overigens niet over kinderverhalen, waarbij wat grappig wordt gevonden samenhangt met de leeftijd, en ironie of understatement sowieso zelden doel treffen.

Voor mij is het momenteel ook een vraag, want wat zou ik een beetje humor goed kunnen gebruiken in het boek dat ik onder handen heb. Een prettig-schrijvend boek, dat vanzelf uit mijn toetsenbord rolt, maar dat ongetwijfeld bij een tweede of derde lezing somber en grimmig zal blijken te zijn, want waar is de humor? Tja. Geen idee.

Het komische ontstaat niet als een schrijfster vrolijk achter haar bureau gaat zitten met de gedachte ‘Nu ga ik grappig zijn’. Het ontstaat als iemand vol schaamte en wanhoop naar haar bureau toe kruipt, en eerlijk begint te schrijven hoe de zaken ervoor staan. Die trouw aan de details van ellende roept vreugde op. Hoe erger hoe beter. Langzaam en traag kruipt het komische in het verhaal. Vrij vertaald naar de Engelse schrijfster Hilary Mantel, over Elizabeth Jane Howard van De Cazalets, in the Guardian

Er zit iets in, of misschien zit er zelfs veel in. Mijn probleem ermee is dat ik, als ik ‘eerlijk begin te schrijven hoe de zaken ervoor staan, trouw aan de details, hoe erger hoe beter’ altijd bang ben dat de lezer me niet begrijpt. Want wie herkent de erge details van een ander? Hm. Misschien meer lezers dan ik denk.

Vorig bericht